Lifestyle suplementacja

31 marca 2026

Autor: dr Justyna Bylinowska

Dlaczego niezależne badania mają znaczenie? Rola laboratoriów analitycznych w weryfikacji jakości suplementów diety

Suplementy diety na stałe wpisały się w codzienne wybory żywieniowe Europejczyków. Dane Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wskazują, że ponad połowa dorosłych mieszkańców Europy deklaruje ich regularne stosowanie, a w niektórych krajach odsetek ten przekracza nawet 70% [1].

Spis treści

    Najczęściej wybierane są preparaty zawierające witaminy, składniki mineralne oraz substancje pochodzenia roślinnego, którym przypisuje się rolę we wspieraniu odporności, funkcjonowania układu nerwowego, koncentracji czy jakości snu. Suplementy diety przestały być zatem jedynie sezonowym uzupełnieniem diety, a stały się elementem codziennej rutyny wielu osób.

    Dynamiczny rozwój tego segmentu rynku wiąże się jednak z dużą różnorodnością dostępnych produktów. Dotyczy to nie tylko składu, ale i jakości stosowanych surowców. W przeciwieństwie do produktów leczniczych suplementy diety są klasyfikowane jako żywność, co oznacza, że nie podlegają obowiązkowym badaniom klinicznym potwierdzającym skuteczność terapeutyczną. Ich bezpieczeństwo i jakość oceniane są przede wszystkim w kontekście zgodności z przepisami prawa żywnościowego oraz zasadami dobrej praktyki produkcyjnej [2].

    lawenda na szkle

    Coraz więcej badań wskazuje jednak, że istotnym elementem budowania zaufania do suplementów diety jest nie tylko zgodność formalna z przepisami. Konsumenci zwracają także uwagę na rzeczywiste potwierdzenie składu deklarowanego na etykiecie. Ma to szczególne znaczenie w przypadku preparatów wieloskładnikowych oraz suplementów zawierających substancje biologicznie aktywne pochodzenia roślinnego. Ich skład chemiczny bywa zmienny i zależny od wielu czynników [3]. W weryfikowaniu tego pomagają niezależne, akredytowane laboratoria analityczne, które sprawdzają jakość suplementów diety z wykorzystaniem standaryzowanych i zwalidowanych metod badawczych.

    Pojawia się więc pytanie nie tylko o to, jakie składniki zawiera dany suplement, ale również o to, kto i w jaki sposób potwierdza ich obecność oraz bezpieczeństwo. Odpowiedź na to pytanie prowadzi do zagadnienia niezależnych badań laboratoryjnych, stanowiących podstawę systemu kontroli jakości suplementów diety. W dalszej części artykułu omówiono znaczenie takich badań oraz rolę, jaką pełnią wyspecjalizowane laboratoria analityczne w procesie weryfikacji jakości suplementów.

    Odpowiedzialność producenta a praktyczna kontrola jakości

    Zgodnie z obowiązującym prawem Unii Europejskiej suplementy diety są traktowane jako środki spożywcze. Oznacza to, że pełna odpowiedzialność za ich bezpieczeństwo spoczywa na producencie. Obejmuje to zarówno zgodność składu z deklaracją zamieszczoną na etykiecie, jak i spełnienie wymagań dotyczących jakości oraz czystości stosowanych surowców. Zasada ta wynika bezpośrednio z ogólnych przepisów prawa żywnościowego, które nakładają na podmioty działające na rynku spożywczym obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa żywności na każdym etapie jej produkcji i dystrybucji [4].

    W praktyce oznacza to, że suplementy diety nie są objęte obowiązkową oceną każdej partii produktu przed wprowadzeniem do obrotu. Kontrola urzędowa ma charakter wyrywkowy i następczy, a jej zakres jest ograniczony. W rezultacie najważniejszą rolę w kontroli jakości tych produktów odgrywają procedury wdrażane przez samych producentów. Niekiedy też przeprowadzane są badania laboratoryjne zlecane niezależnym jednostkom analitycznym. Z punktu widzenia bezpieczeństwa konsumenta szczególne znaczenie ma to, aby badania te były prowadzone w laboratoriach spełniających określone wymagania jakościowe oraz stosujących metody analityczne o potwierdzonej wiarygodności.

    Wkręć się we wspieranie odporności!

    Wit. D 2000 IU | Witamina C | Cynk | Echinacea

    Sprawdź

    Dlaczego zgodność składu z deklaracją ma znaczenie

    Suplementy diety często zawierają skoncentrowane ilości substancji biologicznie aktywnych, takich jak witaminy, składniki mineralne czy ekstrakty roślinne. Jakość takich preparatów zależy nie tylko od ilości użytego surowca, lecz od jego pochodzenia, stopnia oczyszczenia, stabilności chemicznej oraz warunków przechowywania. Literatura naukowa wskazuje, że utrzymanie zgodności pomiędzy składem deklarowanym a rzeczywistą zawartością produktu stanowi jedno z największych wyzwań jakościowych w segmencie suplementów diety. Dotyczy to zwłaszcza produktów wieloskładnikowych [5].

    Dla konsumenta etykieta jest podstawowym źródłem informacji, na podstawie którego podejmuje on decyzję o zakupie i stosowaniu danego preparatu. Dla dietetyków, lekarzy i innych specjalistów ochrony zdrowia deklaracja składu stanowi natomiast punkt odniesienia przy ocenie zasadności zastosowania suplementu oraz jego bezpieczeństwa. Niezgodności pomiędzy deklarowaną a rzeczywistą zawartością składników aktywnych mogą prowadzić do sytuacji, w których suplement nie spełnia swojej funkcji żywieniowej lub dostarcza składniki w ilościach odbiegających od zamierzonych. Możliwe nieprawidłowości mają znaczenie zarówno praktyczne, jak i zdrowotne.

    Z tego względu potwierdzenie składu suplementu przy użyciu zwalidowanych metod analitycznych jest jednym z najważniejszych elementów oceny jego jakości. Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla, że systematyczna kontrola jakości żywności, w tym suplementów diety, stanowi podstawowy element ochrony zdrowia publicznego. W szczególności w przypadku produktów zawierających skoncentrowane składniki bioaktywne [6].

    Znaczenie niezależnych laboratoriów i akredytacji

    Wiarygodność wyników badań jakości suplementów diety w dużym zakresie od kompetencji jednostki badawczej. Pod uwagę brana jest norma ISO/IEC 17025, która określa wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących. Akredytacja zgodna z tą normą potwierdza, że laboratorium dysponuje odpowiednim zapleczem technicznym, wykwalifikowanym personelem oraz stosuje zwalidowane metody badawcze, zapewniające rzetelność i powtarzalność wyników [7].

    Z perspektywy bezpieczeństwa żywności akredytacja laboratorium pomaga budować zaufanie producentów, jak i konsumentów oraz instytucji nadzorczych. EFSA wskazuje, że dane analityczne wykorzystywane w ocenie jakości i bezpieczeństwa żywności powinny pochodzić z laboratoriów spełniających uznane kryteria jakościowe, w tym posiadających odpowiednią akredytację [8]. Szczególne znaczenie ma również niezależność laboratorium od producenta, która ogranicza ryzyko konfliktu interesów i zwiększa wiarygodność uzyskiwanych wyników [9].

    probówka

    Laboratorium Hamilton jako przykład niezależnej weryfikacji jakości

    Na tle opisanych zasad kontroli jakości ważną rolę w ocenie suplementów diety odgrywają niezależne laboratoria analityczne. Jednym z takich podmiotów jest Laboratorium J.S. Hamilton, należące do największych i najbardziej doświadczonych grup laboratoriów badawczych działających w Polsce i w Europie. Laboratorium to wykonuje badania żywności, suplementów diety oraz surowców, wykorzystując metody objęte akredytacją Polskiego Centrum Akredytacji oraz uznanych instytucji międzynarodowych.

    W praktyce oznacza to, że analizy prowadzone są zgodnie z określonymi procedurami, przy użyciu sprawdzonych metod i specjalistycznej aparatury. Dzięki temu możliwe jest rzetelne potwierdzenie, czy suplement diety zawiera składniki w ilościach zgodnych z deklaracją producenta oraz czy spełnia podstawowe wymagania bezpieczeństwa.

    Istotnym elementem pracy Laboratorium Hamilton jest kompleksowe podejście do oceny jakości. Obejmuje ono nie tylko badania składu chemicznego, takie jak oznaczanie witamin, składników mineralnych czy substancji charakterystycznych dla ekstraktów roślinnych. Analizuje także bezpieczeństwo mikrobiologiczne oraz ocenia obecność potencjalnych zanieczyszczeń. Takie podejście jest zgodne z zaleceniami ekspertów zajmujących się bezpieczeństwem żywności, którzy podkreślają, że jakość suplementu diety nie powinna być oceniana wyłącznie na podstawie jednego składnika, lecz całościowo.

    Znaczenie niezależnych laboratoriów polega również na tym, że zapewniają one obiektywną, zewnętrzną weryfikację jakości produktów. Z jednej strony wspierają producentów w spełnianiu wymogów prawa żywnościowego, a z drugiej zwiększają przejrzystość wobec konsumentów. Dla osób sięgających po suplementy diety oznacza to większą pewność, że produkt został realnie sprawdzony, a nie opiera się jedynie na deklaracjach marketingowych.

    Co w praktyce oznacza, że suplement jest „przebadany”

    Określenie „przebadany suplement” nie odnosi się do badań klinicznych nad jego skutecznością zdrowotną. W praktyce oznacza ono laboratoryjną weryfikację jakości i bezpieczeństwa produktu. Obejmuje to przede wszystkim potwierdzenie zgodności składu z deklaracją producenta oraz ocenę obecności potencjalnych zanieczyszczeń, takich jak metale ciężkie, pozostałości pestycydów czy niepożądana mikroflora.

    Badania te nie odpowiadają na pytanie, czy suplement przyniesie określony efekt zdrowotny, lecz czy:

    • zawiera deklarowane składniki w odpowiednich ilościach,
    • spełnia wymagania bezpieczeństwa,
    • jest zgodny z obowiązującymi normami jakościowymi.

    Tak rozumiana informacja o badaniach laboratoryjnych ma charakter transparentności i rzetelności, a nie obietnicy działania prozdrowotnego [8].

    Opakowania suplementu diety Vit Vibes Calm and balance

    Podsumowanie

    Z punktu widzenia konsumenta ważne jest zrozumienie, że informacja o badaniach suplementu diety odnosi się do jego jakości i bezpieczeństwa, a nie do deklarowanego efektu zdrowotnego. Oznacza ona potwierdzenie składu produktu oraz jego zgodności z obowiązującymi wymaganiami prawa żywnościowego.

    Znaczenie ma również to, kto wykonuje takie badania. Współpraca z niezależnym, akredytowanym laboratorium, takim jak Laboratorium J.S. Hamilton, zwiększa wiarygodność produktu. Daje bowiem pewność, że ocena jakości opiera się na obiektywnych analizach prowadzonych według jasno określonych standardów, a nie wyłącznie na deklaracjach producenta.

    W tym kontekście informacja o niezależnych badaniach powinna być traktowana jako wskazówka przy wyborze suplementu, ale nie jako jedyne kryterium decyzji. Naturalnym uzupełnieniem takiego podejścia pozostaje racjonalna suplementacja, oparta na rzeczywistych potrzebach organizmu oraz na świadomości, że suplementy są dodatkiem do zbilansowanej diety, a nie jej zamiennikiem.

    Dobre nawyki zaczynają się od wiedzy

    Sprawdzona wiedza, która wspiera codzienne wybory.

    Poznaj nasze produkty

    Przeglądaj i sprawdź, które najlepiej pasują do Twoich potrzeb.

    Bibliografia

    1. European Food Safety Authority (EFSA). (2018). Food supplements.
    2. European Commission. (2022). Food supplements – Guidance and legislation.
    3. Frankos, V. H., et al. (2010). Safety evaluation of dietary supplements. Food and Chemical Toxicology, 48(Suppl 1), S1–S16.
    4. European Commission. (2017). Guidance on the implementation of food safety management systems.
    5. Cohen, P. A., Avula, B., & Khan, I. A. (2019). Variability in strength of active ingredients in dietary supplements. JAMA Network Open, 2(6), e195378.
    6. World Health Organization (WHO). (2007). Evaluation of certain food additives and contaminants.
    7. International Organization for Standardization (ISO). (2017). ISO/IEC 17025:2017.
    8. (2018). Principles and methods for the risk assessment of chemicals in food. EFSA Journal, 16(S1), e05147.
    9. International Laboratory Accreditation Cooperation (ILAC). (2020). ILAC G8: Guidelines on decision rules and statements of conformity.